Միքայել Մկրտչյան

Վաղ միջնասդարյան ժամանակաշրջաններում Արցախը եղել է հայկական թագավորությունների կազմի մեջ, որպես վերջիններիս անբաժանելի մաս։1805թ-ին Արցախը միացվեց Ռուսական կայսրությանը, իսկ Ղարաբաղիխանությունը դուրս մղվեց պետության ասպարեզից։1917թ-ին Ռուսաստանյան կայսրության փլուզման արդյունքում Անդրկովկասում 3 ազգային պետությունների Հայաստանի, Ադրբոջանի և Վրաստանի հանրապետությունների կաղմավորման շրջանում,բարդ ընթացք սկսվեց։Նորաստեղծ Ադրբեջանն այս տարածքների նկատմամբ հավակնությունն ուներ հենց այս վժամանակներից ի վեր։1918-1902-թ-ներին Ղարաբաղում ը թանում էին զինված բախումներ 1920-թ-ին տարածքը խորհրդայնացվեց, իսկ 1923թ-ին միավորվեց Ադրբեջանին 1988թ-ին փետրվարին ժողովրդական պատգամավորների մարզաային խորհուրդը դիմումով ներկայացված խորհրդային հայաստանին և Ադրբեջանի գերագույն խորհուրդներին՝ ԼՂԻՄ-Ի հայաստանի կազմում ընդգրկվելու հարցը լուծելու համար։Ադրբեջանի գերագույն խորհուրդը մերժեց արցախցիներին,որից հետո սկսվեց Արցախյան շարժումը, որըվերածվեց պայքարի։Արցախյան պատերազմում հայերը տաչրան հաղթանակ՝ ազատագրելով Արցախի նախկին տարածքը։Արցախյան պատերազմը, տնտեսկան շրջափակումը, փոխեցին Արցախի հասարակական կյանքը, ինչը նորաստեղծ լեռնային Ղարաբաղի հանրապետություն կայանելու համար դժվար պայմաններ ստեղծեց։փոխվեցին հասարակական բոլոր հարաբերությունները, բարձացավ սոցիալական իրավիճակը։Պատերազմի ընթացքում Արցախի բնակչության մի մասը, Ստւպված տեղհանվեց։Ժողովուրդը կարցրեց իր ոնեցվածքի մեծ մասը;1991-1954թ-ին հազարավոր մարդկային կորուստներ եղան, որոնց մեծ մասը աշխատունակ տարիքի տղամարդիկ էին։Փոխվեց լեռնային Ղարբաղի հանրապետության ժողովրդագրական իրավիճակը։Արցախի հանրապետությունը պարբերաբար իրականացնում է հասարակության ընտանիքի, անհատի ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տակիս գնահատել ներկա ժողովրդական իրավիճակը և նրա վրա ազդող գործոնները։1991թ-ին սեպտենբերի 2-ին ընդունվեց Արցախի անկախության հռչակումը։

Փոքրասիական Եփեսոս քաղաքում պաշտում էին մայրության և արգասաբերության աստվածուհուն Արտեմիսին ներբողում նրա շնորքներն ու զարմանահրաշ գեղեցկությունը։ Ի պատիվ սիրելի աստվածուհու եփեսոսցիները որոշեցին կառուցել մի այնպիսի տաճար որի նմանը չի եղել աշխարհում։
Հարյուր քսան տարի տևեց նրփագեղ տաճարի շինարարությունը։ Կառույցը ապշեցնում էր շքեղությամբ շրջապատված էր բարձրաքանդակ մույթերով ժանեկազարդ խոյակներով։ Որմնաքանդակները Արտեմիսին ներկայացնում էին իր ամբողջ պերճանքով նա զարդարված էր բնական քարերով հակինթով սուտակով շափյուղանով իսկ աչքերը խոշոր ադամանդներ էին որոնք շողարցակում էին նաև ականակիրխավարում։ Եփեսոսի բնակիչները հպարտանում էին Արտեմիսի դարերի համար կառուցված տաճարով և քաղաք մտած օտարերկրացիներին  այնտեղ առաջնորդում տեսնելու հրաշակերտ շինությունը ապշելու մարդկային հանճարով ամենաստեղծ ու խորաթափանց։

Թուրքիայի, պաշտոնական անվանումը Թուրքիայի հանրապետության, միջմայրաքաղաքային պետություն Եվրասիայի հարավարևմտյան հատվածում։Տարածքի հիմական մասը գտնվում է Ատոլիայում իսկ մի փոքրիկ հատվածը հարավարևելյան Եվրոպայում՝ Բալկանյան թերակղզու վրա։Թուքիայի մայրաքաղաքը Անկարան է, իսկ խոշորագույն քաղաքը Ստանբուլը։Թուրքերը բազմազգ պետություն են։Թուրքերի պատմությունը սկսվեց երբ Օգյուզ Թութերը գաղթեցին փոքր Ասիա։Թուրքական առաջին պետությունը՝ Սելջուկյան կայսրությունն էր, որը հիմանադրեց՝ Օգյուզ Սելջուկը 11-րդ դարերում։Սելջուկ տոհմը իշխեխց Թուրքիայում մինչև Մաոնղոլիայի արշավանքները։1299թ-ին օղուների ցեղի առձնորդ Օսման առաջինը Թուքիայի արևելքում ստեղծում է իր պետությունը, որը ընդարձայվելով դարձավ աշխարհակալ կայսրություն։14-րդ դարի կեսերին Օսմանյակ կայսրոիթյունն իր շուրջն միավորեց Անատոլիան, Արևելյան Եվրոպայի, Արևմտյան Եվրասիայի, Արևմտյան Եվրասիայի և Հյուսիսային Աֆրիկայի մեծ մասը։Օսմանյան կայսրուքյունը իր հզորության գագաթնակետին հասավ երկու խոշոր սուլթանների՝ Սելիմ ռաջինի նվաճածների արդյունքում ստեղծվել էր հսկայական պետոիթյուն։Օսմանցիները հասնում են հազթանակի գրավելով Արլիպելագի կղզին, Խիոս և Լեսբոնոս կղզիները, Ղրիմը։Այս նվաճումների արդյունքում ձևավորվեց հսկայածավալ կայսրություն։Մահմեդ երկրորդի քաղաքականոիթյունը շարունակեց Սելիմ առաջինը։Սելիմ առաջինը գրավեց Եգիպտոսը, նրա իշխամության տակ անցան մերձավոր արևելյան արաբական երկրները՝ Սիրիան, Լիբանանը, Պաղեստինը և ողջ Արաբական թերակղզին։1913թվին երիտ Թուրքերի գլխավորած <<միությանև առաջադիմության կուսակթությունըԹութիայումկատարեց ազգային հեղաշրձում, որին զոհ դարցան 1,5միլիոն հայ։Աշխարհամարտում Օսմանյան կայսրության կրած պարտությունից հետո կայսրության տարածքը տրոհվեց։ԱՆկարայում իշխանության գլուխ եկավ Մուսթաֆա ՔեմալԱթաթուքը։Առաջին նախագահ Մուսթաֆա Քեմալը իրականացրեց բազմաթիվ բարեփոխումներ, որի արդյունքում Թուրքիան դարացավ աշխարհիկ արևմտամեր պետություն։Թուրքիայի բարգավաճող տնտեսությունը և դիվանագիտական նախալեռնությունները հանգեցրին նրան, որ երկիրը ճանաչվեց տարածաշրջանի գլխավոր ուժ։

Համերգը մոտենում էր վախճանին, իսկ Փափազյանը շարունակում էր սառնասիրտ ու անբարտավան ոճով՝ կարծես արհամարհելով հանդիսականներին։ Հայտարարվեց վերջին համարը՝ մենախոսություն «Մագբեթ» ողբերգությունից։ Երկու խոսք էլ չէր ասել, և մեկ էլ ամբողջ դահլիճը լարվեց ու շունչը պահած ակնապիշ նայում էր դերասանին։ Նրա մի այտը քարացավ, իսկ մյուսը ջղաին ցնցվում էր։ Մկանները ջղագրգիռդողում էին, իսկ աչքը կարծես ծռվել էր և ահա, ուր որ է, դուրս պիտի պոռթկար ակնակապիճից։ Տանջա-ուկ մի ոճրագործ էր մեր աչքի առաջ։Երկու մարդ կռվում էին Փափազյանի մեջ, ու հաղթեց անօրեն ոճրագործը։ Երբ նա բարձրացրեց աջ ձեռքը՝ երևակայական դաշույնը բռնած,՝ մարդիկ տեսան այդ դաշույնը։ Այո՛, տեսան։ Ու թեև գիտեի՝ նրա ձեռքիքն ոչինչ չկար, ոչ ոք ինձ չէր կարող համոզել, թե նրա ձեռքին այդ պահին լույսի տակ փայլող դաշույն չտեսա։

Պատմվածքը հեշտ էր և հասկանալի և խորը իմաստ ուներ մեծահասակների համար։Տղան արդարացի որոշում կայացրեց չհետևելով մեծահասակների օրինակին՝ չթքելով նարիի վրա տեսնելով նկարի գեղեցկությունը։ինձ թվում է, որ այս պատմվածքը շատ լավ օրինակ է, որ ոքրերը տեսնում են և հասկանում են ավելի շատ քան մեծերը, ովքեր չեին գնահատում արվեսը։ Նայև լավ օրինակ են, որ մեծերը պետք է լավ օրինակ ծառայեն փոքրերին։Ես շատ սիրեցի այս պատմվածքը, սիրեցի տղաին որը գնահատում էր աշխատանքը։

1. Գտիր ստորոգյալները, որոշիր տեսակները 

• Ամպրոպից հհետո աշխարհը և դու հասկանալի եք լինու ավելի։
• Իմ աչքերի մեջ այնքան կրակներ եմ մարել ես։
• Ջուրը տվեց հողին ծարավ, տիղմ ու փրփուր՝ ծովին ծարավ, այս էր ամբողջը։
• Եվ մենք ավելի սիրով ենք իրար «բարի լույս» ասում։
• Բանաստեղծություն գրելու պահին ամբողջ աշխարհը իմ տեղն ու տունն է։
• Պատ՝ հասկանալի եք լինում—բաղադրյալ, մարել եմ—պարզ, տվեց—պարղ, ասում ենք—պարզ։

2. Գտիր համաձայնության սխալները

Ողջ ժողովուրդը պապանձված կանգնել էր Բուղայի մահացու սպառնալիքի առաջ։Այս ամենը վկայում էր, որ վերահսկողությունը պատշաճ մակարդակի վրա չի եղել։Զոհրակի զորքը սրընթաց անցավ գետը և սկսվեց մարտը։Բաներ կան, որ եթե իմանաս, կզայրանաս։Դրսում ցուրտ էր, և ոչ մի մարդ, ոչ մի կենդանի չէր երևում։Պետական բոլոր մուծումները ձեռնարկության կողմից կատարվել էին ժամանակից շուտ։Այդ օրը պահարանից անհետացան ամուսնու նվիրած մատանին, մի քանի ուրիշ զարդեր։Պարզ դարձավ՝ ամբոխը չէր հավատում իրենց առաջնորդին։Ե՛վ քույրը, որ նեղացել էր իրենից, և՛ հայրը, որ ասես ոչինչ չէր նկտում, և՛ մայրը, որ հաշտության եզրեր էր փնտրում բոլորի միջև, այդ պահին նրա հոգին չէին մխիթարում։Ո՛չ ստացած աշխատավարձը, ո՛չ հարազատներիապահովությունը, ո՛չ երեխաներին կրթության տալու լայն հեռանկարը չէր ստիպել նրան ստրկանալ։Անդրադառնալով ռուս-ուկրաինական վեճին՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները հաստատել է, որ պաշտոնական Մոսկվան քաղաքական ճնշում է գործադրում հարևանների վրա։

Մարկ Տվենը մեծացել է Միսսուրի նահանգի Հանիբալ քաղաքում, որը հետագայում պատկերել է «Թոմ Սոյերի արկածները» և «Հեքլբերի Ֆիննի արկածները» վեպերում։ Ծառայել է որպես տպագրիչի աշակերտ, ապա աշխատել է որպես գրաշար՝ գրելով հոդվածներ իր ավագ եղբոր՝ Օրայոն Քլեմենսի թերթի համար։ Հետագայում դարձել է լոցման Միսիսիպի գետով նավարկող նավի վրա, ապա մեկնել է արևմուտք՝ Նևադա՝ Օրայոնի մոտ։ Նա հումորով է պատմել հանքարդյունաբերության բնագավառում իր անհաջող փորձի մասին՝ հանդես գալով որպես լրագրող Վիրջինիա Սիթիի Territorial Enterprise թերթի համար։ 1865 թվականին հրատարակված «Նշանավոր ցատկռտող գորտը Կալավերասից» պատմվածքի համար հիմք է ծառայել պատմությունը, որ նա լսել էր Կալիֆոռնիայի Էնջելս Քեմփում Angels հյուրանոցում, որտեղ նա որոշ ժամանակ աշխատել է որպես հանքափոր։ Պատմվածքն արժանացել է համաշխարհային ուշադրության և թարգմանվել ֆրանսերեն։ Մարկ Տվենի սրամտությունն ու սատիրան, որոնք իրենց արտացոլումն էին գտնում նրա արձակ ստեղծագործություններում ու խոսքում, արժանացել են քննադատների ու շրջապատի մարդկանց գովասանքին։ Նրա ընկերների շարքում էին նախագահներ, արտիստներ, արդյունաբերողներ և եվրոպական թագավորական ընտանիքների անդամներ։Մարկ Տվենը մեծ գումարներ էր վաստակում իր երկերի ու դասախոսությունների շնորհիվ, սակայն նա ներդրումներ էր կատարում այնպիսի ձեռնարկություններում, որոնք անհաջողություն էին կրում՝ կորցնելով մեծ գումարներ. մասնավորապես հայտնի է Paige Compositor մեխանիկական տողաշար մեքենայի անհաջողությունը, որի պատճառը նրա բարդությունն ու անճշտությունն էր։ Այդ անհաջողությունների պատճառով Մարկ Տվենը ստիպված է եղել հայտարարվել սնանկ, սակայն ֆինանսական խնդիրները հաղթահարել կարողացել է միայն Հենրի Հաթլիստոն Ռոջերսի օգնության շնորհիվ։ Նա նախընտրել է վճարել սնանկությունից առաջ ունեցած իր բոլոր պարտքերը, թեև իրավաբանական առումով նման պարտավորություն չի ունեցել։Մարկ Տվենը ծնվել է Հալլեյի գիսաստղի հայտնվելուց կարճ ժամանակ հետո և կանխատեսել է, որ «կհեռանա նրա հետ միասին»․ նա մահացել է գիսաստղի վերադառնալուց մեկ օր հետո։ Մարկ Տվենին համարել են իր երկրի խոշորագույն երգիծաբան, իսկ Վիլյամ Ֆոլքները նրան կոչել է «ամերիկյան գրականության հայր»։

Կորիոլանն ապստամբեց նա հարձակվեց  Հռոմի վրա հռոմեացիներին ստիպելով փաղչել։
Նա արհամարեց ու մերժեց ծերակույտին։ Երբ երևաց մայրը Կորիոլանն ընդառաջ գնաց գրկախառնվելու բայց հուզախռով մայրը բացականչեց դողդոջ-ն ձայնով, ընդ-ատ բառերով

Հեռու մնա ինձանից։ Դեռ պիտի տեսնեմ արդյոք որդուս մոտ եմ եկել թե թշնամուս։ Միթե ծնել ու սնել եմ որ քեզ ապստամբ տեսնեմ։
Մոր խոսքերը որդու սիրտը շան-ահարեցին։ Սարսռաց որդին և զայրույթն անցավ մակնթացությունից փոխվելով տեղատվության։ Մոր գիրկն ընկավ աննկուն ու անընկճելի զորավարը։

Եվ կտրիչ զավակը հակառակորդի ձեռքը հանձնվելով սրախոռխոր եղավ։

Խրախուսանքը և պատիժը համարվում են դաստիրակության ամենակարևոր մեթոդներից։Գոյություն ունեն մի շարք կանոններ, որոցով պետք է ուղղորդվեն ծնողները, կարևոր արդյունք ստանալու համար։Երեխային պատժելով պետք է հաշվի առնել այն անգամանքը, որ այդ պատիժը չվնասի նրա հոգեբանական և ֆիզիկական առողջությունը։ Երեխային չպետք է պատժել նրան նսեմացնելով, անպատիվ խոսքեր ասելով։ Երեխային չպետք է վիրավորել և անկյուն կանգնացներ, քանի որ նա կնտելանա այդ մեթոդին։Օտար շրաջապատում պետք չէ նրան ստորացնել, նրա վրա գոռալով կամ հարվածելով։Պատիժը շատ դեպքերում չի ողղում նրա վարքը, այլ հակառակը թշնամություն է առաջացնում ծնողների նկատմաբ։Պետք է սահմանել այլ կանոններ։Ծնողները համբերությամբ պետք է լցվեն իրենց երեխաերի նկատմաամբ։Նրանք յուրաքանչյուր պատժից առաջ պետք է բացատրեն իրենց երեխային, թե ինչու է նա պատժում։Երեխան պետք է գիտակցի իր սխալը արարքների հետևանքները։Խրախուսելը նույնպես կարևոր է երեխայի համար պետք է խրխուսել երեխային յուրաքանչյուր լավ արարքի համար, քանի որ նա այդ վերաբերմուքից ավելի շատ կոգևվորի երեխայի հոգեբանությունը։Եթե երեխան պտրաստական օգնում է իր ծնողներին, հոգ է տանում իր եղբոր կամ քրոջ մասին, ապա այս դեպքում սա նույնպես արժանի է խրախուսանքի։Նա պետք է հասկանա, որ յուրաքանչյուր լավ արաքի համար, կարժանանա բարձր գնահատականի։